İLKE Vakfı İslam İktisadı Araştırma Merkezi (İKAM), Türkiye ekonomisinin 2025 yılı analizini 19 akademisyenin katkısıyla 20 farklı başlık altında ele alan İktisat İzleme Raporu 2025’i yayımladı. Rapora göre, kapanan şirket sayısı 34.546 ile rekor kırdı.
Gözden kaçırmayın
Aliağa’ya 75,4 Milyon TL’lik Kedi Kumu TesisiRapora göre Türkiye ekonomisi, uygulanan sıkı para politikalarına rağmen %3,6 oranında büyüdü ve kişi başına düşen gelir 18 bin doları aşarak orta gelir tuzağını geride bıraktı. Ancak büyümenin sürükleyici gücü inşaat ve hizmetler sektörü olurken, sanayinin milli gelirdeki payı %18,1 ile son 30 yılın en düşük seviyesine geriledi. Raporun dikkat çeken bir diğer bulgusu ise enerji sektöründen geldi: Güneş enerjisi, kurulu güçte ilk kez doğal gazı geride bıraktı.
Büyümenin Yükünü İnşaat Taşırken Tarım Daraldı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 2025 yılını 63 trilyon TL'lik (1 trilyon 596 milyar dolar) milli gelirle kapatan Türkiye ekonomisi, enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan daraltıcı politikalara rağmen büyüme ivmesini korudu.
İLKE Vakfı'nın beşinci kez kamuoyuyla paylaştığı raporda, büyümenin kompozisyonundaki yapısal risklere dikkat çekiliyor:
İnşaat Sektörü: Deprem sonrası yeniden imar çalışmalarının etkisiyle %10,8 büyüdü.
Bilgi ve İletişim: %8 büyüme kaydetti.
Tarım Sektörü: İklim krizi ve 65 ilde etkili olan zirai don felaketi nedeniyle %8,8 daraldı.
Rapor, Türkiye ekonomisinin "üretim merkezli bir yapıdan hizmet ve inşaat temelli bir modele doğru evrildiğini" ve bu tablonun sürdürülebilir büyüme önünde temel bir yapısal risk oluşturduğunu vurguluyor.
"Sürdürülebilirlik Makroekonomik İstikrarın Temel Belirleyicisi"
İLKE Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Ahmet Sait Öner, raporun takdim yazısında geleneksel büyüme modellerinin sınırlarına değinerek şu değerlendirmede bulundu:
"Sürdürülebilirlik, yalnızca çevresel bir hassasiyet alanı olmanın ötesine geçerek makroekonomik istikrarın, finansal sistemlerin ve toplumsal refahın temel belirleyicilerinden biri haline gelmektedir."
Editörlüğünü Doç. Dr. Erhan Akkaş'ın üstlendiği çalışmada; enflasyonun düşürülmesinden yeşil dönüşüme, gelir dağılımındaki dengesizliklerden AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) ihracata etkilerine kadar pek çok alanda somut politika önerileri yer alıyor.
Tarihi Eşik: Güneş Enerjisi Doğal Gazı Geçti
2025 verilerine göre enerji sektöründe tarihi bir kırılma yaşandı. Güneş enerjisi 25.109 MW kurulu güce ulaşarak 24.232 MW gücündeki doğal gazı ilk kez kalıcı biçimde geride bıraktı.
2015 yılında payı yalnızca %0,3 olan güneş enerjisi, bugün toplam kurulu gücün %20,5’ini oluşturuyor.
Yenilenebilir kaynakların toplam kurulu güç içindeki payı %62,4’e yükseldi.
Türkiye, elektrik ihracatını iki katına çıkarıp ithalatını %67 azaltarak net elektrik ihracatçısı konumuna geldi.
Ancak raporda, ham petrol ithalatının yaklaşık yarısının Rusya'dan karşılanmaya devam ettiği, elektrikte yeşil dönüşüm hızlanırken fosil yakıt bağımlılığının halen yapısal bir kırılganlık olarak sürdüğü ifade ediliyor.
Enflasyon Geriledi, Eğitim ve Kirada Sürdü
Yıllık ortalama enflasyon 2024’teki %58,5 seviyesinden %34,8’e gerilese de dezenflasyon sürecinin toplumsal yansımaları eşit olmadı:
Eğitim Enflasyonu: Yıllık %66'yı aştı. 2019 sonundan bu yana genel fiyatlar 8 kat artarken, üniversite ücretleri 15,1 kat yükseldi.
Konut ve Hizmetler: Konut grubunda %49 artış yaşanırken, hizmet enflasyonu %44 ile genel enflasyonun 13 puan üzerinde seyretti.
Gelir Dağılımı: Türkiye'nin Gini katsayısı 0,41’e yükseldi. En zengin %20'lik kesim milli gelirin %48'ini alırken, en yoksul %20'nin payı %6,5 seviyesinde kaldı. Yaklaşık 11 milyon vatandaşın yoksulluk sınırının altında yaşadığı belirtildi.
Rekor İhracat ve Kapanan Şirket Sayısındaki Artış
2025 yılı dış ticarette rekorların ve risklerin bir arada yaşandığı bir dönem oldu:
Mal İhracatı: 273,4 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.
Turizm Gelirleri: 65,2 milyar dolarla rekor kırdı.
Otomotiv: 41,5 milyar dolarlık ihracatla liderliğini korurken, satılan her iki otomobilden biri hibrit ya da elektrikli oldu.
Dış Ticaret ve Cari Açık: Dış ticaret açığı 92 milyar dolara, cari açık ise 25,2 milyar dolara yükseldi.
Reel sektör tarafında ise 34.546 şirket kapanarak dönem rekoru kırıldı; kurulan şirket başına kapanış oranı son beş yılda iki katına çıktı. Kamu tarafında ise faiz giderleri %61,7 artışla 2 trilyon TL sınırını aşarak bütçenin en hızlı büyüyen kalemi oldu.
Öne Çıkan Rakamlarla 2025 Ekonomi Karnesi
Büyüme & Gelir: %3,6 büyüme; kişi başı GSYH 18.040 dolar.
Sanayi Payı: %18,1 ile son 30 yılın en düşük seviyesi (İmalat PMI yıl boyu 50’nin altında).
Enerji Dönüşümü: Güneş enerjisi (25.109 MW) doğal gazı geçti; yenilenebilir payı %62,4.
Enflasyon & Faiz: Ortalama enflasyon %34,8; yıl sonu politika faizi %38; KKM tamamen kapatıldı.
Tarımda Kayıp: Zirai don nedeniyle kirazda %70,6, fındıkta %38,5 üretim kaybı; tarımsal dış ticaret açığı 3 katına çıktı.
İşgücü & Şirketler: İşsizlik %7,8'e gerilerken, kapanan şirket sayısı 34.546 ile rekor kırdı.
Rapor Hakkında
İktisat İzleme Raporu 2025: Sürdürülebilir Büyüme ve Kalkınma, İLKE Vakfı İKAM tarafından 2021'den bu yana yayımlanan serinin beşinci çalışmasıdır. Editörlüğünü Doç. Dr. Erhan Akkaş'ın üstlendiği rapor, 19 akademisyen ve uzmanın katkısıyla hazırlanan 20 bölümden oluşmakta; ekonomik verileri çevresel, sosyal ve kurumsal boyutlarıyla analiz etmektedir.
Yorumlar
Yorum Yap