Cumhurbaşkanı'nın adını koyduğu ‘Rize Şekeri' macerası başlamadan bitti!

Stevia bitkisinden şeker üretmek için 2012 yılında kolları sıvayan ÇAYKUR yönetimi, 5 yıllık deneme üretiminin ve 16 milyonluk fabrika yatırımının ardından bitkinin bölgede yetişmeyeceğini anladı!

2020-01-13 11:57:51 turkiye
Cumhurbaşkanı'nın adını koyduğu ‘Rize Şekeri' macerası başlamadan bitti!


Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR), daha çok Güney Amerika, Arjantin ve Çin’de yetiştirilen, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ‘Rize şekeri’ adını verdiği stevia bitkisini 5 yıl süren deneme üretiminin ardından yaygınlaştırmaya karar verdi. Stevia bitkisinin üretimi için üreticiye fidan dağıtan ve fabrika kurma kararı alan ÇAYKUR, 16 milyon yatırım yaparak fabrika kurdu ancak bitkinin bölge koşullarına uygun olmadığı anlaşıldı.  Böylece Cumhurbaşkanı’nın “isim babalığını” yaptığı stevia bitkisinden şeker üretme projesi başlamadan bitti.

Sayıştay’ın ÇAYKUR’la ilgili 2018 yılı raporunda; bitkinin düz ve taban arazi istediğini ancak Rize’de bu şekilde arazi bulmanın zor olduğuna dikkat çekilirken, “Ayrıca Türkiye’de yetiştirilen stevia bitkisinin sahip olduğu değerlerin ekstrakt elde etmek için uygun olmadığı ifade edilmektedir. Maliyeti, Pazar durumu ve kullanım alanı iyice tespit edilmeden böyle bir ürün için yatırım yapılması rasyonel bir yaklaşım olarak görünmemektedir” denildi.

MALİ YAPI BOZUK

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İzmir Milletvekili ve KİT Komisyonu üyesi Atila Sertel, Türkiye’nin en büyük çay üreticisi ÇAYKUR’un sürekli zarar ettiğini belirterek, bu zararların en büyük nedeninin yanlış yönetim, bankalardan alınan kredilerin faiz yükü ve yapılan yanlış yatırımlar olduğunu söyledi.

Sayıştay’ın kurumun mali yapısının bozukluğuna ve çektiği krediler nedeniyle katlandığı faiz yüküne ısrarla dikkat çekmesine rağmen önlem alınmadığını vurgulayan CHP İzmir Milletvekili Sertel, şunları söyledi:

“Ürün fiyatlarına zam yapılamamış olmasına karşılık maliyetlerin yüzde 15 artması neticesinde faaliyet zararı önceki yıla göre 7 kat artarak 173 milyon TL’ye yükselmiş. Buna ilave olarak bankalardan alınan spot kredi faiz hadlerindeki anormal yükselişe paralel olarak finansman giderleri geçen yıla göre yüzde 99 oranında artarak 350 milyon TL’ye ulaşmış olmasının da etkisiyle kuruluşun faaliyet dönemini 657 milyon TL zararla kapattığı görülüyor. 2019 yılı itibarıyla kurumun bankalara olan borcu 2 milyar 55 milyon lira. Faiz yükü 350 milyon TL. Dolayısıyla 657 milyonluk zararın yüzde 50’sinden fazlası bankalara ödenen faizler oluşturuyor. Her yıl zarar eden bu kuruluş adeta davulla zurnayla duyurduğu, Cumhurbaşkanı’nı isim babası yaptığı stevia bitkisi yatırımından da zarar ettiği anlaşılıyor. Sayıştay’ın tespitlerine göre bu bitkinin Rize gibi dağlık alanda yetişmesi zor. Bitki yetişse de ticari bir ürüne dönüşemeyeceği 16 milyon yatırım yapıldıktan sonra anlaşılıyor. Yazık, gerçekten çok yazık. ÇAYKUR’u göz göre batırmaya çalışıyorlar. KİT Komisyonu’nda ve TBMM’de her kuruşun hesabını sormaya devam edeceğiz ve bu kurumu göz göre göre batırmalarına müsaade etmeyeceğiz.”

16 MİLYON YATIRIM YAPILDI

İlk deneme üretimleri 2012 yılında başlayan stevia bitkisiyle ilgili önemli noktalara ve yapılan yatırıma dikkat çeken Sayıştay raporunda şu bilgilere yer aldı:

“Teşekkül, Cumhuriyet Çay Fabrikası bünyesinde bulunan bir kapalı alanda yatırım yaparak Stevia bitkisinden ekstrakt elde edilmesini sağlayacak bir tesis kurmuştur. Muhtelif işler projesi çerçevesinde yatırım programından yaklaşık 16 milyon TL harcandığı bildirilmiştir. Ancak, stevia bitkisinden şeker mi yoksa gıda katkı maddesi mi elde edileceği henüz açıklık kazanmamıştır. Diğer yandan Çay Bölgesinde üretiminin yapılması için stevia fidesi dağıtılan üreticilerin de söz konusu bitkinin üretiminden olumlu sonuç alamadıkları görülmüştür. Stevia bitkisi düz ve taban arazi istemektedir. Bu özellikte Rize şartlarında arazi bulunması zor görünmektedir. Ayrıca Türkiye’de yetiştirilen stevia bitkisinin sahip olduğu değerlerin ekstrakt elde etmek için uygun olmadığı ifade edilmektedir. Bu tesisin çalıştırılması için yurt dışından kuru stevia yaprağı ve proseste kullanılacak yardımcı ürünlerin ithal edilmesi gündeme gelmektedir. Maliyeti, Pazar durumu ve kullanım alanı iyice tespit edilmeden böyle bir ürün için yatırım yapılması rasyonel bir yaklaşım olarak görünmemektedir.”

GENEL MÜDÜR’DEN ACI İTİRAF

ÇAYKUR Genel Müdür Vekili Yusuf Ziya Alim, üretimine eski Genel Müdür İmdat Sütlüoğlu döneminde başlanılan stevia bitkisiyle ilgili itirafta bulunarak, "Stevia üreticiden kabul görmedi. Biz 46 üreticimize steviayı dağıttık. Bir üretici 'otun içinde kaldı, çürüdü.', biri 'ben bununla uğraşamam.' dedi. Üreticilerimiz kolaylığa alışmış, steviayı kabullenemedi. İnşallah kabul görür. Biz üreticiye destek veriyoruz. Bizim için bir alternatif olur. Kabul görmedi diye bir kenara atmadık. Proje devam ediyor" demişti.





 

Puan Durumu
  • TakımlarPO
  • 1 Trabzonspor 44 21
  • 2 Başakşehir 43 22
  • 3 Galatasaray 42 22
  • 4 Sivasspor 42 22
  • 5 Aytemiz Alanyaspor 39 22
  • 6 Fenerbahçe 38 22
  • 7 Beşiktaş 36 22
  • 8 Göztepe 33 21
  • 9 Gaziantep FK 30 22
  • 10 Evkur Yeni Malatyaspor 24 21
  • 11 Gençlerbirliği 24 22
  • 12 Yukatel Denizlispor 24 22
  • 13 Çaykur Rizespor 24 21
  • 14 Antalyaspor 22 22
  • 15 Atiker Konyaspor 20 22
  • 16 MKE Ankaragücü 20 22
  • 17 Kasımpaşa 16 22
  • 18 Kayserispor 15 22
  • Detaylı puan durumu için tıklayın
  • TakımlarPO
  • 1 Hatayspor 42 22
  • 2 BB Erzurumspor 39 22
  • 3 Bursaspor 39 22
  • 4 Adana Demirspor 34 22
  • 5 Keçiörengüçü 32 22
  • 6 Akhisar Belediyespor 32 22
  • 7 Menemenspor 32 22
  • 8 Altay İzmir 31 22
  • 9 Fatih Karagümrük 31 22
  • 10 Ümraniyespor 29 22
  • 11 Giresunspor 28 21
  • 12 Balıkesirspor 28 22
  • 13 Istanbulspor 26 21
  • 14 Altınordu 24 22
  • 15 Osmanlıspor 18 22
  • 16 Adanaspor 18 22
  • 17 Eskişehirspor 16 22
  • 18 Boluspor 16 22
  • Detaylı puan durumu için tıklayın
  • TakımlarPO
  • 1 Liverpool 76 26
  • 2 Manchester City 51 25
  • 3 Leicester City 50 26
  • 4 Chelsea 41 25
  • 5 Tottenham Hotspur 40 26
  • 6 Sheffield United 39 26
  • 7 Wolverhampton Wanderers 36 26
  • 8 Everton 36 26
  • 9 Manchester United 35 25
  • 10 Arsenal 34 26
  • 11 Burnley 34 26
  • 12 Southampton 31 26
  • 13 Newcastle United 31 26
  • 14 Crystal Palace 30 26
  • 15 Brighton & Hove Albion 27 26
  • 16 Bournemouth 26 26
  • 17 Aston Villa 25 26
  • 18 West Ham United 24 25
  • 19 Watford 24 26
  • 20 Norwich City 18 26
  • Detaylı puan durumu için tıklayın
  • TakımlarPO
  • 1 Real Madrid 53 24
  • 2 FC Barcelona 52 24
  • 3 Getafe CF 42 24
  • 4 Atlético Madrid 40 24
  • 5 Sevilla FC 40 24
  • 6 Villarreal CF 38 24
  • 7 Valencia CF 38 24
  • 8 Real Sociedad 37 23
  • 9 Granada CF 33 24
  • 10 Athletic Club 31 24
  • 11 CA Osasuna 31 24
  • 12 Real Betis 29 24
  • 13 Levante UD 29 24
  • 14 Deportivo Alavés 27 24
  • 15 Real Valladolid 26 24
  • 16 SD Eibar 24 23
  • 17 RC Celta 21 24
  • 18 RCD Mallorca 21 24
  • 19 CD Leganés 19 24
  • 20 RCD Espanyol 19 24
  • Detaylı puan durumu için tıklayın